Referendum to dla Szwajcarów najdoskonalsza forma demokratycznego udziału obywateli w zarządzaniu własnym państwem.
Prawo do udziału w głosowaniu ma każdy obywatel szwajcarski, który ukończył
18 lat i jest zdrowy na umyśle. Referendum jest konieczne, gdy chodzi o zmianę konstytucji lub przystąpienie do jakiejś organizacji międzynarodowej. W takich przypadkach wymagane jest spełnienie warunku
podwójnej większości. Oznacza to, że dany projekt może być przyjęty tylko wówczas, gdy jest tzw.
Volksmehr, czyli większość ważnych głosów oddanych w całym państwie i tzw.
Ständemehr, czyli większość kantonów, w których przyjęto dany projekt.
W pozostałych przypadkach wystarczy zwykła większość ważnych głosów oddanych przez uprawnionych w całym państwie.
Zazwyczaj każdego roku są
4 głosowania rocznie (1 w każdym kwartale), a ich daty są ustalone już do końca 2030 r. W tym roku ustalono daty referendum na:
13 lutego,
23 października (
wybory parlamentarne) oraz
27 listopada.
Od 1917 r. referenda są każdego roku, czasami było tylko jedno rocznie. Pierwsze referendum przeprowadzono
6 czerwca 1848 r. Wzięło w nim udział blisko 200.000 osób.
By przeprowadzić referendum w jakiejś sprawie potrzeba
50.000 podpisów pod wnioskiem o jego przeprowadzenie zebrane w ciągu
100 dni od publikacji wniosku. Prawo głosowania jest traktowane podobnie jak kiedyś polskie "veto", inaczej mówiąc jest to hamulec dany w ręce narodu w stosunku do projektów polityków.
Do tej pory referendum odbyło się
570 razy (570. odbyło się 13 lutego 2011 r.), przy czym najwięcej w ciągu jednego roku było w 1952, kiedy przeprowadzono referendum aż
7 razy!
Każde referendum odbywa się zawsze w tym samym lokalu, przygotowanym do wielokrotnego przeprowadzania z tymi samymi regułami, więc każdy wie gdzie i kiedy ma głosować. W dniu głosowania przy drogach ustawia się specjalne znaki, które przypominają obywatelom o głosowaniu. Oczywiście głosowania nie są obowiązkowe. W ostatnich latach frekwencja niestety nie jest zbyt wysoka, rzadko przekracza 50 % uprawnionych. W najbliższym czasie będzie już możliwe głosowanie za pomocą Internetu, co powinno spowodować wzrost liczby obywateli biorących udział w głosowaniach.
Oczywiście możliwe jest również
głosowanie za pomocą poczty, a w kilku kantonach osobiste głosowanie na placu do głosowania, gdzie zbierają się uprawnieni do głosowania i głosują podnosząc rękę z drukiem do głosowania. Nazywa się to "
Landsgemeinde" i odbywa się tak samo od kilkuset lat.